Á þessum degi 19. nóvember fyrir 111 árum var Fríkirkjan í Reykjavík stofnuð. Sá atburður í lok 19. aldar er með merkari atburðum íslenskrar kirkjusögu. Frá byrjun var Fríkirkjan íslensk grasrótarhreyfing og nýtt lýðræðisafl í ferskum frelsisanda nýfengins trúfrelsis. Hún var stofnuð af íslenskri alþýðu en ekki goðum, höfðingjum, valds- eða embættismönnum. Iðnaðarmenn og barnmargar verkamannafjölskyldur voru í fararbroddi sem og fjölskyldur sjómanna og bænda sem voru að flytja til Reykjavíkur á þeim tíma. Á meðan þjóðkirkjan var í grunnin arfleifð dansks stjórnsýslukerfis og embættismanna-apparats sem lengst af þjónaði dönskum hagsmunum þá gegndi Fríkirkjan mikilvægu hlutverki í sjálfstæðisbaráttu Íslendinga.   Hún var miðlæg í þeirri lýðræðisvakningu sem átti sér stað hér á landi um aldarmótin 1900.

 Stofnunin og síðan bygging hinnar stóru viðarkirkju við tjörnina einkenndist af einstakri framtakssemi, trú, von og djörfung. Á fyrrihluta síðustu aldar tilheyrði helmingur íbúa Reykjavíkur Fríkirkjunni eða þar til hið opinbera og þjóðkirkjan settu sig á móti henni. Sett var siðlaus reglugerð sem með sjálfvirkum hætti skráði fólk úr Fríkirkjunni og inn í Þjóðkirkjuna sem síðan hirti öll trúfélagsgjöldin. Enn í dag eru þúsundir Íslendinga sem telja sig tilheyra Fríkirkjunni en hafa verið teknir þaðan út fyrir tilstuðlan reglugerðarinnar, án eigin vitundar eða samþykkis. Fríkirkjan við Tjörnina hefur samt sem áður alltaf verið miðlæg í sögu borgar og menningarlífs landsmanna.

Ímynd trúfrelsis, víðsýni og mannréttinda

Fríkirkjan við tjörnina hefur nú starfað á þrem öldum og hátt í fjórðung þess tíma sem liðin er frá siðaskiptum hér á landi. Fríkirkjuhreyfinguna hér á landi má rekja allt aftur þess að við fengum trúfrelsi fyrir um 135 árum.   Fram að því, bæði í kaþólskum sið sem lúterskum, bjuggu Íslendingar við trúarnauðung. Allir þeir sem ekki fylgdu hinum opinbera sið voru taldir villutrúarmenn og oft á tímum var tekið hart á villutrú. Allt frá kristnitöku fram til ársins 1874 bjuggu Íslendingar við kirkjuskipan sem mótaðist af þörfum valds- og auðsmanna en ekki almennings. Valdið kom að ofan, frá goðum, valdshöfðingjum, páfa, dönskum konungi og síðan ríki og ríkiskirkju. Milljarðar króna renna nú árlega til þjóðkirkjunnar sem er í raun ríkisstofnun í dulargervi.

Það voru fagrar hugsjónir um lýðræði, jafnræði og frelsi íslensks alþýðufólks sem kveiktu Fríkirkjuhugsjónina.   Forstöðumenn fríkirkjunnar svo sem sr. Ólafur Ólafsson beittu sér mjög fyrir rétti alþýðu og einkum kvenna til náms sem og fyrir því að konur fengju almennan kosningarétt á við karla. Nokkuð sem var alls ekki sjálfsagt fyrir um hundrað árum.

Í dag er að finna innan Fríkirkjunnar mjög fjölbreytilega mannlífsflóru. Allir eru velkomnir í Fríkirkjuna óháð þjóðerni, litarhætti, tungumáli, kyni, kynhneigð, samfélagsstöðu eða trú.

Okkar samfélagslegu gildi og trúarlegu leiðarljós hafa frá upphafi verið: Heiðarleiki, Jafnræði, frelsi, djörfung, mannréttindi, umburðarlyndi og víðsýni. Allt eru þetta gildi sem eiga sér djúpar og órjúfanlegar rætur í okkar sameiginlegu þjóðarsál.

Gegn bókstafstrú og hrokafullum trúarstofnunum

Hvað varðar okkar trúarlegu sýn þá hefur víðsýni, umburðarlyndi og frjálslyndi verið haft að leiðarljósi frá upphafi. Fríkirkjan metur mannréttindi ofar trúarlegum kreddum.

Eins hefur marvisst í s.l. þrettán ár verið varað við þeim stóru freistingum og syndum sem kristni og kristindómur glímir almennt við, á okkar dögum. Sú hjáguðadýrkun hinna rétttrúuðu hefur valdið ómældum skaða.

Annarsvegar er það flóttinn frá fjölhyggju samtímans inn í þröngsýna og útilokandi bókstafshyggju. Bókstafstrú málar tilveruna svart hvítum litum, elur á skaðlegum fordómum og trúarlegri afturhaldssemi. Og þar er drifkrafturinn gjarnan kvíði og ótti, í stað vonar og kærleika.

Hinsvegar er það upphafning og dýrkun kirkjustofnunarinnar, rétt sem kirkjustofnunin sé ígildi gjörvallrar kristni eða jafnvel Guð sjálfur. Þetta síðara atriði er nokkuð sem Mareinn Lúther barðist einmitt sjálfur gegn af mikill hörku og nú virðist ekki síður þörf á slíkri baráttu.

Markmið Fríkirkjunnar er ekki það að hún vaxi sem mest og verði sjálfri sér til dýrðar. Markmið hennar er m.a. að stuðla að lýðræðislegu jafnræðisfyrirkomulagi lífsskoðana og trúmála hér á landi. Hennar tilgangur er m.a. að vera vettvangur fyrir einlæga trúarleit, tilbeiðslu og tjáningu,þar sem fólk sameinast um bjarta lífssýn, fagrar vonir og væntingar. Hún lítur ekki á trúleysingja eða húmanista sem óvini sína heldur sem samferðamenn á lífsins vegferð. Það er í anda Krists.

Hjörtur Magni Jóhannsson

Prestur og forstöðumaður Fríkirkjunnar við Tjörnina

 Fréttatíminn 19. nóvember 2010